OLEO HUNDA
                    far Ambrose Bierce (1893)
              traduko far Steve Gustafson (C) 1990

     Mi nomi<gis Boffer Bings.  Mi naski<gis al honestaj geparencoj
kiuj laboris en kelkaj el la pli humilaj karieroj, mia patro
estinte fabrikulo de hundoleo, kaj mia patrino havinte etan
studion en la ombro de la pregejo vila<ga, kie <si forigis bebojn
malbonvenitajn.  En mia juneco mi trejni<gis al diligentaj
kutimoj; ne nur mi helpis mian patron, por havigi hundojn por
liajn kuvojn; sed anka<u mi ofte okupi<gis per mia patrino, por
for<jeti la kromprodukton de <sia laboro en la studio.  Farante
tiun devon, mi okaze bezonis <ciun mian naturan inteligentecon,
tial ke <ciuj la policanoj tie oponis la negocon de mia patrino.
Ne elekti<gis ili per baloto opozicia, ne la afero fari<gis
politike debatebla; <gi <jus okazis tiel.  La negoco de mia patro,
fabrikinte oleon hundan, kompreneble estis malpli malpopulara,
sed la posedantoj de hundoj forestantaj okaze rigardis lin kun
suspekto, kiu iom reflekti<gis al mi.  Havis mia patro, kvaza<u
asociuloj sekretaj, <ciujn la kuracistojn de la urbeto, kiuj
malofte skribis preskribon kiu ne enhavis ingrediencon, kiun ili
pla<ci<gis nomi Ol. can.   <Gi vere estas la plej estiminda
medikamento iam ajn inventita.    Sed la plejparto el homoj
neniel volas fari oferojn pro la malsanuloj, kaj evidente <ciuj la
hundoj plej grasaj ne permisi<gis ludi kun mi---fakto kiu ofendis
miajn sentemojn junajn, kaj preska<u pelis min al piratado.
     Memorante tiujn tagojn, mi iam beda<uras ke, per nerekte
mortiginte miajn amatajn geparencojn, mi estis la kreinto de
malfeli<ca<jojn kiuj profonde tu<sis mian estontecon.
     Je unu vespero, pasante la olefabrikon de mia patro kun la
korpo de iu trovita infano el la studio de mia patrino, mi vidis
policanon kiu <sajnis detale rigardi mian movadon.  Malgra<u mia
juneco, mi lernis ke la konduto de iu policano ajn, senkonsidere
<gia karaktero videbla, instigi<gis el la plej ripro<cindajn
motivojn; do, mi evitis lin per flankpordo, okaze nefermita.  Mi
tuj <slosis <gin kaj estis sola kun mia mortinto.  Mia patro
tiunokte enliti<gis.  La sola lumo venis el fornon, kiu ardis
ru<gege sub la kuvoj, kaj <jetis sangkolorajn ombrojn je la muroj.
En la kaldrono la oleo ankora<u bolis, malrapide <sa<umanta, kaj
okaze pelanta al surfaco pecon de hunda<jo.  Sidi<gante por atendi
la foriron de la policano, mi tenis la nudan korpon de la trovito
en miaj genuoj kaj mole karesis <giajn mallongajn, silkajn,
harojn.  Kiel bela <gi estis!  E<c je tia juna a<go, mi forte <satis
bebojn, kaj kiam mi rigardis la korpon de <ci tiu kerubo mi
preska<u volis ke la eta, ru<ga vundo sur <gia brusto---fare de mia
kara patrino---ne estis mortiginta.
     Mi kutime <jetis la bebojn en la riveron kiun Naturo
pripenseme provizis por tio, sed tiunokton mi ne a<udacis iri for
la olefabriko, timante la policanon.  "Malgra<u <cio," mi pensis al
mi, "ne gravos se mi ponas <gin en kaldronon.  Mia patro neniam
distingos <giajn ostojn disde tiuj de hundido, kaj la malmultaj
mortoj kiuj eble rezultos el la donado de alia speco de oleo pro
la senkompara Ol. can. ne gravos en popolamaso kiu tiom
kreskas."  Esence, mi prenis la unuan pa<son al krimo kaj ka<uzis
al mi netakseblan mal<gojon, <jetinte la bebon en kaldronon.
     Morga<u, iomete al mi surprize, mia patro, frotanta <goje
siajn manojn, informis min kaj mian patrinon ke li havigis la
plej bonkvalitan oleon kiun li iam ajn vidis; ke la kuracistoj al
kiuj li montris <gin tia ju<gis.  Li aldonis ke li nesciis kiel <ci
tiu rezulti<gis; ke la hundoj kutime prepari<gis, kaj ili estis
raze ordinaraj.  Mi opiniis ke mi devis proponi klarigon---kiun
mi provizis, kvankam paraliza estus mia lango se mi anta<uvidus la
sekvojn.   Priplorante ilian nescion pri la avanta<goj de la
kombino de iliaj industrioj, miaj geparencoj tuj riparis ilian
eraron.  Movis mia patrino <sian studion al alo de la fabriko kaj
miaj devoj rilate al la negoco <cesis; mi me plu devis for<jeti la
korpojn de la idetoj superfluaj, kaj la logado de hundoj al ilia
pereo ne plu bezoni<gis, <car mia patro tute rifuzis ilin, kvankam
ili ankora<u havis lokon honoreman en la nomo de la oleo.  Tiel
subite <jetite al mallaboremeco, oni supozus ke mi ekestus dibo<ca
kaj malvirtema, sed mi ne tiel i<gis.  La sankta influo de mia
kara patrino <ciam <ceestis por <sirmi min for la tenta<jojn kiuj
sie<gas junuloj, kaj mia patro estis diakono pregeja.  Ho ve, ke
per mia kulpo <ci tiuj estimindoj venis al tia malbona sorto!
     Trovante duopan profiton per <sia negoco, mia patrino donis
sin al <gi kun nova avideco.  <Si eksigis ne nur superfluajn kaj
malbonvenitajn bebojn la<u ordono, sed anka<u <si vagis la <cefajn
kaj flankajn vojojn, kolektante infanojn pli a<gitajn, kaj e<c
tiajn plena<gulojn kiujn <si povis logi al olefabrikon.  Mia patro,
anka<u, <satinte la superan kvaliton de oleo produktita, liveris
diligente kaj deveme por liajn kuvojn.  La transformado de iliaj
najbaroj al hundoleo, fine, ekestis la sola pasio de iliaj vivoj-
---subiganta kaj sor<canta avareco posedis iliajn animojn kaj
anstata<uigis esperon <cielan---per kiu ili anka<u inspiri<gis.
     Tiel entreprenemi<gis ili, ke kunveno publika kunvoki<gis kaj
rezolucioj severaj kaj malaprobaj vo<cdoni<gis.  La kunvenestro
subsugestis ke aliaj rabekskursoj kontra<u la popolamaso
renkonti<gos malamikanime.  Miaj mal<gojaj geparencoj foriris la
kunvenon kolapsanime kaj, mi kredas, e<c iomete mense malsanaj.
Tamen, mi opiniis prudente ne eniri la olefabrikon kun ili, sed
mi dormis ekstere en stalo.
     <Cirka<u meznokton, ia mistera impulso min vekis, kaj pelis
min pervidi fenestron en la forn<cambron, kie, la<u mi sciis, mia
patro dormis.  La fajroj nun bruli<gis tiel brile, kiel ili
supozis ke la morga<ua rikolto estos abunda.  Unu kaldronego
gluglis lente, kun mistera <sajno de sindeteno, kvaza<u <gi atendis
la <gustan momenton por montri la plenan amason de sia energio.
Mia patro ne estis en lito; li veki<gis en sia noktovesto kaj
preparis ma<snodon el forta <snuro.  El la rigardo ka<uze la
malamika faro de la civitanoj kaj mia foresto, mi konis la celon
kiun li intencis.  Terure senparola kaj senmova, mi ne povis fari
ion ajn por malebligo a<u averto.  Subite la pordo el la <cambro de
mia patrino sensone malfermi<gis, kaj la duoj alfrontis sin,
amba<u <sajne surprizitaj.  La ino anka<u sin noktovestigis, kaj <si
havis en <sia dekstera mano <sian propran negocilon-----longan
maldikan ponardon.
     <Si anka<u ne povis malpermesi sin la finan profiton kiun la
malamika faro de la civitanoj kaj mia foresto postlasis al <si.
Unumomente ili regardis en siajn fajri<gantajn okulojn, kaj tuj
kune saltis kun nedirebla furiozo.  <Cirka<ue ili rondiris la
<cambron, la viro sakranta, la ino <sirkrianta, la duoj pugnantaj
kiel demonoj---<si por ponarde vundi lin, li por strangoli <sin per
liaj manegoj nudaj.  Mi nescias kiel longe mi havis la mal<gojon
por vidi tian hejman malfeli<ca<jon, sed fine, post lukto pli
energia ol tio kutima, la du batalantoj subite aparti<gis.
     Kaj la brusto de mia patro, kaj la vundilo de mia patrino,
montris atesta<jon de kuniro.  Alimomente ili fiksrigardis sin
malamike; tuj poste mia malfeli<ca, vundita patro, sentinte la
mano de morto <ceestanta, eksaltis anta<uen, senatentante reziston,
kaj manprenis mian karan patrinon, trenis <sin al <sa<umantan
flankon de la kaldrono, kolektis <ciujn siajn malkreskantajn
energiojn, kaj ensaltis kune kun <si!  Momento poste, la duo
malaperis kaj aldonis sian oleon al tio de la komitato de
civitanoj kiuj vizitis hiera<u kun invito al la konveno publika.
     Konvinkite ke tia malfeli<ca afero fermis al mi <ciun avenuon
al honora kariero en tiu urbeto, mi movis min al la fama urbo
Otum<ui, kie mi skribas tiujn memora<jojn kun koro kulposcia pri
senatenta faro kiu ka<uzis tian katastrofon komercan.