GRASSHOPPER NR 2: 
KARPATA ESPERANTA LIGO 
Formiqas diversaj ewroregionaj iniciatoj, kiuj intencas disvastigi la kunlaboron 
kaj kunagadon, ekz. en t.n. Karpata Ewroregiono. Tamen same kiel en Slovakio, 
Hungario aw Ukrainio, la grandegan admiron vekas la anglaj nomoj de la 
oficejoj de c'i tiuj iniciatoj: 
"Carpathian Co-operate" 
Kial ne slovake!? Kial ne hungare? Kial ne ukraine? Tial kunagadon, kiu 
rezultas el politika, ekologia kaj ekonomia situacio en la regiono, ekkomencis 
ankaw la homoj, kiuj volas utiligi por tiu celo la internacian lingvon - Esperanto; 
ne necese sciante qin mem, sed sciante la lingvojn de karpataj nacioj.  
C'i tiu iniciato ampleksas: Moravio (C'eha Respubliko), sudorienta parto de 
Pollando, parto de okcidenta Ukrainio, nordaj kaj orientaj Hungario, Rumanio 
kaj Slovakio. Law iniciato de Slovakoj kaj Hungaroj formiqas Prepar-Komitaton 
kun celo krei la Karpatan Esperantan Ligon. Laste al qia konsisto eniris ankaw 
reprezentanto de Pollando, persone c'efestro de Pola Asocio TUTMONDE, kiu 
estas la parto de internacia movado uzanta precipe esperanton. Baldaw la 
esperantistoj el Ukrainio kaj Rumanio delegos siajn reprezentantojn. Tiam oni 
kunvokos kaj okazos oficialan kunvenon de Prepar-Komitato. La kunagado 
koncernos precipe sferojn de kulturo, turismo, komerco kaj inters'ango de 
informoj inter diversaj eksteregistaraj movadoj havantaj socian karakteron 
(NGO-j).  
Simile oni entreprenos la agadojn law la linio de pribaltikaj s'tatoj kaj ankaw law 
la linio Oriento-Okcidento ("pordego" pol-germana).  
Marek Warmuz  
Komandosow 7/83 
30-334 Krakow 
tel. 48-12-665059 
 
 
GRASSHOPPER NR 2: 
THE CARPATHIAN ESPERANTO LEAGUE 
Various initiatives are arising in the Carpathian Euroregion to spread the idea of 
cooperation. However, in Slovakia, Hungary, and Ukraine a lot of surprise is 
generated by the English slogan  
"Carpathian Co-operate"  
over the offices of these initiatives. Why not Slovakian? Why not Hungarian? 
Why not Ukrainian? In response, cooperation regarding the political, 
environmental, and economic situation in the region has been started by people 
who want to use the international language Esperanto.  
This initiative covers Morawy in the Czech Republic, the southeastern part of 
Poland, the western part of Ukraine, northern and eastern Hungary, Romania, 
and Slovakia. On the initiative of Slovakians and Hungarians, a preparatory 
committee is being organized to form a Carpathian Esperanto League. Lately, 
Poland - represented by the chief of the Polish delegation of the Transnational 
Movement TUTMONDE (part of an international movement which uses mainly 
Esperanto) - has also joined this initiative. Soon, esperantists from Ukraine and 
Romania will choose representatives to the league. At this time a meeting of the 
preparatory committee will be organized. Cooperation will cover the areas of 
culture, tourism, trade, and information exchange among NGOs.  
Similar activities will be held in the Baltic countries and between the East and 
the West (the Polish-German "curtain"). 
Marek Warmuz  
Komandosow 7/83 
30-334 Krakow 
tel. 48-12-665059 
 
 
GRASSHOPPER NR 3: 
EWROREGIONOJ POR AW KONTRAW LA INICIATO 
interparolo, adapt. Andrzej Pettyn 
Redaktoro: 
La tiel nomatajn ewroregionojn elpensis s'tatoj de la okcidenta Ewropo jam en la 
60-aj jaroj. De tiu tempo ili agas kun bonaj rezultoj, kvankam ili ne estas ia 
mirakla medikamento kontraw c'iuj mal-facilayoj. Pollando en la pasinta jaro 
ratifis la Madridan Konvencion pri la translima kunlaboro. La disvolvado de c'i 
tiu kunlaboro estas tasko de la awtoritatoj de memestraroj kaj de teritoriaj 
estraroj, tamen - kion la Konvencio klare precizigas - kadre de la kompetentoj, 
kiujn ili disponas en la koncerna s'tato. 
Pri apudlima kunlaboro de polaj vojevodioj kun la plej proksimaj najbaroj, kun 
la estro de la Fako pri Translima Kunlaboro en la Ministrerio por Eksterlandaj 
Aferoj, Bogdan Wrzochalski, interparolas Barbara Olszewska: 
Ni havas nuntempe en Pollando du strukturojn inter-regionajn, kiuj uzas la 
nomon "ewroregionoj". Krome ekzistas asocio de komunumoj de la Supra 
Silezio kaj Norda Moravio, kiu baldaw estas tranformiqonta en la Silezia-
Moravian Ewroregionon. C'u ili kreos s'ancon por super-venko de diversspecaj 
antawjuqoj rezultintaj el la historia pasinteco kaj efike eliminos la ekonimiajn 
dividojn, aw c'u eble ili fariqos ekzemple danqera ponto por politika unuecigo de 
Ewropo? 
Eldiro: 
Antaw ol mi provos respondi al la demando, permesu, sinjorino, prezenti mian 
personan pripenson. Mi havis la eblecon interparoli kun niaj partneroj, niaj 
najbaroj, interparoli pri ewroregionaj aferoj. Prezentante nian politikan 
filozofion pri la translima kaj interregiona kunlaboro qenerale, mi diris, ke 
qustadire malfacile estas imagi la koncepton de ewroregiono, same teorie, kiel 
ankaw praktike, sen la ideo de leqobea s'tato kaj demokratio. El tio c'i sekvas la 
konkludo, ke c'i-speca koncepto povis kreiqi post la 1989 jaro. Tio c'i, 
kompreneble, estas karakteriza same por Pollando, kiel ankaw por niaj najbaroj. 
Sed la ideo de ewroregionoj ne estas ideo tipa por la komunismaj s'tatoj, c'ar 
diversaj filozofoj okcidentewropaj montris la rolon, la funkcion de ewroregiona 
kunlaboro, survoje al la unuiqanta Ewropo. Por ni tio estis ideo grandparte 
spontana, c'ar temis pri la loka administracio, tamen tiu spontaneco devis esti 
interkonsentata kun la centraj awtoritatoj.  
Ne estas afero indiferenta, kian politikon gvidas la lokaj awtoritatoj rilate siajn 
eksterlandajn partnerojn. Ni prezentu la ekzemplon de la Karpata Ewroregiono, 
kiu estas quste tia ligo interregiona de kelkaj partneroj, c'ar apud Pollando 
troviqas en qi regionoj apartenantaj al Slovakio, Ukrainio kaj Hungario. Tio 
estas karakteriza ekzemplo, kiu fariqis kawzo por treege tempesteca diskuto 
politika kaj kiu kondukis rekte al la konstato, ke la demando de ewroregiono 
estas unu el la divido-linioj inter la maldekstruloj kaj dekstruloj. Tio estas kelka 
miskompreno pro tio, ke ja same adepto de dekstrulaj opinioj, kiel ankaw de la 
maldekstrulaj, povas konsideri la naciajn volorojn kaj vidi la sencon de la 
ewropa ideo, de praktikaj avantaqoj, de alia ewropa ordo. 
Redaktoro: 
La Karpata Regiono ne estas la unusola, ekzistas ankaw aliaj. Kiu kreas ilin? 
Eldiro: 
Kreas ilin la administraj awtoritatoj kaj tiuj de memestraroj. Ekzemple en la 
kazo de la Regiono "Pro Europa Viadrina" kreis qin polaj komunumoj kaj 
respondaj administraj unuoj germanaj. Ekzistas ankaw regiono "Niso", ne nur 
kun la partopreno de la apudlima germana partnero, sed krome ankaw de la 
c'ea parnero. Kompreneble oni povas demandi, kiel praktike aspektas c'i tiu 
kunlaboro.  
Mia respondo jam ne estas tiom optimismoplena, se oni konsideras la eblecojn. 
Tio estas sufic'e komplika problemo. 
Redaktoro: 
La translima kunlaboro, tio estas la ewroregiona, elvokas multe da kontrawdiroj. 
Kia estas la diferenco inter la kunlaboro kadre de ewroregiono, kaj la kunlaboro 
qenerale inter s'tatoj? 
Eldiro: 
La bazo de la ideo de ewroregiono estas la premiso, ke oni kreas ligon, kiu estas 
difinita teritorie. Oni kutimas difini kelkajn principojn de kunlaboro, kiuj 
rezultas ekzemple el tio, ke ekzistas agadsferoj, kiuj povas aparte interesi la 
koncernan ewroregionon. Kaj c'i-koncerne plej bone povas orientiqi la lokaj 
awtoritatoj, kiuj plej bone scias, kion ili pleje bezonas. Fakte, qis nun oni ne faris 
c'i tion, c'ar oni ne prenis en konsideron la lokajn bezonojn. 
Redaktoro: 
Ni havas ewroregionojn c'e la okcidenta limo de Pollando, c'e la suda limo 
ankaw. Kiel estas c'e la orienta limo? 
Eldiro: 
Pollando subskribis kelkajn internaciajn kontraktojn kun respublikoj de la eksa 
Soveta Unio. Ali-flanke ne malalta grado oni povas paroli pri la ewroregiona 
kunlaboro. 
Ekzistas koncepto de la ewroregiono "Bug", kiu koncernas la kunlaboron de 
apudlimaj vojevodioj polaj kun la apudlimaj regionoj de Bjelorusio kaj Ukrainio. 
Oni devas tamen koncedi, ke c'i tiu kunlaboro ne estas tiom spektakleca, kiel c'e 
la pola-slovaka limo aw pola-germana. C'i-koncerne estas ankoraw multo 
farenda. 
Redaktoro: 
Se estas tiom da avantaqoj pro c'i-speca kunlaboro, do kial qi tiom malrapide 
divolviqas? 
Eldiro: 
Mi pensas, ke la atendoj de la partneroj estas diversaj. 
Kaj c'i tio estas komprenebla. Krome, se temas pri la kunlaboro c'e la suda limo, 
ekzistas tie kelkaj naciecaj problemoj c'e niaj najbaraj s'tatoj, kaj c'i tiuj s'tatoj, 
kompreneble, havas la kawzon por iom singarde trakti la aferojn, kaj ili ne volas 
tro abrupte disvolvi kelkajn kunlabor-formojn. Ni devas c'i tion respekti kaj 
kompreni. 
Felic'e tiajn problemojn ni ne havas, kvankam tie aw tie - ekzemple en la 
vojevodio de Przemys'l (sud-orienta Pollando) oni povas paroli pri la ukraina 
nacia malplimulto. Sed c'i tiuj problemoj ne funkcias, kiel timoj de polaj 
ewroregionaj awtoritatoj, kiuj povus malhelpi la kunlaboron. 
Redaktoro: 
Kompreneble parolante pri la ewroregiona kunlaboro oni c'iam devas memori pri 
la grandaj eblecoj de esperantistaj kontaktoj kaj ewroregiona kunlaboro per 
Esperanto. C'i tiuj eblecoj estas aparte rimarkindaj, kaj nepre oni devus utiligi 
ilin pli vaste. Ni do volonte pritraktos la demandon en niaj leterkes'toj, se niaj 
awskultantoj sendos al ni siajn c'i-koncernajn spertojn, proponojn, sugestojn; c'ar 
per niaj elsendoj kaj i.a. per perado de bonaj ideoj al esperantista kunlaboro en 
Ewropo - ni volas kontribui al la 35-jariqo de niaj elsendoj, kiu pasos la 4-an de 
aprilo 1994. Se temas pri la regiona kunlaboro, tiamaniere i.a. kunlaboras finnoj 
kaj rusoj en Karelio, finnoj kaj estonoj, finnoj kaj svedoj, svedoj kaj danoj, 
germanoj kaj nederlandanoj; nederlandanoj, belgoj kaj francoj; vers'ajne italoj 
kaj hispanoj, kvankam ni ne havas informojn pri tio; italoj kaj francoj, kaj 
ekzistas ja krome tiu fama Alp-Adria kunlaborado, do ni esperas, ke jam baldaw 
ni povos tre vaste kaj interese pritrakti tiun demandon kaj formojn de la jam 
ekzistanta kunlaborado kaj eblecojn por estonto. Do, ne hezitu, sed priskribu 
viajn spertojn kaj sendu al: 
POLA RADIO, Esperanto-Redakcio, pos'tkesto 46,PL-00-950 Varsovio, 
Pollando, fakso: +48-22/444-123. 
(27.1.94, represo el "Esperanto el Pollando" n-ro 6/94,Andersa 37/59a, 
Warszawa, Polio,tel.+48-22/314095) 
POLA RADIO EN ESPERANTO AWSKULTU C'IUTAGE: 
14.30-1455	11815	9540	9525	7145	6135 kHz 
25.39	31.45	31.50	41.99	48.90 m ultramallongaj ondoj 
2130(2155	6135	5995	1503 kHz 
48.90	49.22	199.60 m mezlongaj ondoj 
(Horoj estas indikitaj law UNIVERSALA TEMPO - UTC, por mezeuropa vintra 
tempo aldonu unu horon). 
 
 
GRASSHOPPER NR 3: 
EURO-REGIONS: FOR OR AGAINST THE INITIATIVE 
interview, adapt. Andrzej Pettyn, translated from Esperanto by Marco P. 
MAERTENS 
Interviewer: 
In the 1960's, Western European states were already thinking up so-called "Euro-
regions". Since then, the results of these endeavours have been favourable, 
although they have not proved to be a miracle cure against all ills. Last year, 
Poland ratified the Madrid Convention on cross-border co-operation. The 
development of such co-operation is the responsibility of local authorities and 
territorial executives, exercising the competencies granted them by their relevant 
state as the Convention clearly stipulates.  
On the topic of cross-border co-operation between Poland and its closest 
neighbours, Barbara Olszewska spoke with the head of the Department for 
Cross-Border Co-operation in the Ministry of Foreign Affairs, Bogdan 
Wrzochalski: 
In Poland there are currently two inter-regional structures which use the name 
"Euro-regions". In addition, there is an association of local communities in 
Upper Silesia and Northern Moravia which will soon be transformed into the 
Silesia-Moravian Euro-region. Will this possibly bring about an overcoming of 
the prejudice which results from past history, as well as eliminate economic 
divisions, or will they perhaps become a dangerous bridge for the political 
unification of Europe? 
Bogdan Wrzochalski: 
Before I try to answer the question, let me present my personal thoughts on the 
matter. I had the opportunity to speak with our partners, our neighbours, about 
Euro-region affairs. In generally presenting our political philosophy about cross-
border and inter-regional co-operation, I said that it is rather difficult to imagine 
the concept of a Euro-region, both theoretically and practically, without the idea 
of a law-abiding state and democracy. From this follows the conclusion that this 
kind of concept could come about only after 1989. This, of course, holds true as 
much for Poland as for our neighbours. But the idea of Euro-regions is not 
specific to communist states, since various Western European philosophers have 
shown the role and the function of Euro-region co-operation, towards a united 
Europe. On our part, it was a largely spontaneous idea, because it was about 
local administration. That spontaneity, however, had to be approved by the 
central authorities. The kind of policies local authorities adopt with regard to 
their foreign partners is not a trivial matter. Take for example the Carpathian 
Euro-region, which was just such an inter-regional association of several 
partners, including not only Poland, but also Slovakia, Ukraine, and Hungary. 
This is a very typical example, which became a source of extremely tumultuous 
political discussion revealing that the question of Euro-regions is one of the 
cleavages separating the Left from the Right. This is something of a 
misunderstanding, though, because a partisan, whether of the Left or the Right, 
can take national values into consideration and at the same time see the wisdom 
of the European idea, of practical advantages, and of another European Order. 
Interviewer: 
The Carpathian Region is not the only one; others also exist. Who created those? 
BW: 
Administrative and local authorities created them. For example, the "Pro Europa 
Viadrina" Region was set up by Polish local communities and the relevant 
German administrative units. There is also a "Nisa" region, which includes not 
only the bordering German partner, but also the Czech one. Of course, one can 
ask how this co-operation manifests itself on a practical level. My answer is still 
not so enthusiastic, considering the possibilities. This is quite a complex 
problem. 
Interviewer: 
Cross-border, that is to say Euro-region, co-operation brings about many 
contradictions. What kinds of differences exist between co-operation within the 
realm of Euro-regions, and co-operation in general amongst states? 
BW: 
The basis of the idea of Euro-regions is the premise that territorially-defined 
links are created. Usually, certain principles of co-operation are defined, which 
are the result of particular interests of the relevant Euro-regions. And in this 
respect, local authorities, who best know what they themselves most need, can 
best orient themselves. In fact, up to now, this has not been done because local 
needs have not been taken into consideration.  
Interviewer: 
There are Euro-regions at the western border of Poland as well as at the southern 
border. What about the eastern border? 
BW: 
Poland has signed a few international contracts with republics of the former 
Soviet Union. Otherwise, one can talk of not insignificant levels of Euro-region 
co-operation. There is the concept of the "Bug" Euro-region which deals with co-
operation between Polish voivodeships and the bordering regions in Belarus and 
Ukraine. Admittedly, however, this co-operation is not as spectacular as that 
along the Polish-Slovak border or the Polish-German. In this respect, there 
remains much to do.  
Interviewer: 
If there are so many advantages related with this kind of co-operation, why, then, 
is it evolving so slowly? 
BW: 
I think that the expectations of the partners are varied, which is understandable. 
Furthermore, with respect to co-operation along the southern border, there are 
some problems of nationalities with our neighbouring states, and these states, of 
course, have reason to deal somewhat carefully with the situation, and not to 
want to pursue some forms of co-operation too hastily. We have to respect and 
understand this. Thankfully, we do not have these kinds of problems, except 
sporadically. For example, in the voivodeship of Przemys'l (south-eastern 
Poland) one can speak of the Ukrainian minority. But Polish Euro-region 
authorities are not frightened by such problems and thus hindrance to co-
operation is avoided. 
Interviewer: 
Of course, when discussing Euro-region co-operation, one must always 
remember the great possibilities of Esperanto contacts and Euro-region co-
operation via Esperanto. These possibilities are especially remarkable, and they 
ought to be more widely used. We therefore gladly will deal with the question in 
our letterboxes, if our listeners send us their experiences, proposals, and 
suggestions related to this. Because through our broadcasts and amongst others, 
by transmission of good ideas of Esperanto co-operation in Europe, we want to 
contribute to the 35th anniversary of our broadcasts, which will take place on 4 
April 1994. On the topic of regional co-operation, many have co-operated in this 
manner such as Finns and Russians in Carelia, Finns and Estonians, Finns and 
Swedes, Swedes and Danes, Germans and the Dutch, Dutch, Belgians and the 
French; probably Italians and Spaniards, though we do not have information 
about this; Italians and the French, and there certainly exist others, aside from 
that famous Alpine-Adriatic co-operation. We hope that soon we will be able to 
treat the topic of already-existing co-operation, as well as future prospects, in an 
interesting manner. So, do not hesitate! Describe and send your experiences to: 
 
POLISH RADIO, Esperanto-Redakcio, P.O. Box 46, PL-00-950 Warsaw, 
Poland, fax: +48-22/444-123 
(27.1.94, reprint from: "Esperanto el Pollando" n-ro 6/94, Andersa 37/59a, 
Warszawa, Poland, tel. +48-22/314095) 
POLISH RADIO IN ESPERANTO YOU CAN HEAR DAILY: 
14.30-14.55	11815	9540	9525	7145	6135 kHz 
25.39	31.45	31.50	41.99	48.90 m UHF/VHF (FM) 
21.30-21.55	6135	5995	1503 kHz 
48.90	49.22	199.60 m MV 
(Hours in UNIVERSAL Time - UTC, for East European winter time add one 
hour). 
 
 
UKRAINA STELO 1/94: 
C'U KARPATA LIGO? 
Antawnelonge la prezidanto de la Ukraina E-eldonejo "Bona koro", c'efredaktoro 
de "Ukraina Stelo" Vasyl Stanovyc' renkontiqis kun s-ro inq. Milan ZVARA, 
estro de la E-centro en Poprad (Slovakio). Ili priparolis kelkajn aspektojn de 
kunloboro en regionoj. Ni proponas al la legantoj la mollongigitan enhavon de la 
konversacio. 
 
V.S. Mi havas al vi kelkajn demandojn pri via ideo krei karpatan esperantistan 
ligon, kiu celus kunigi esperantiisojn de divesaj landoj el karpata regiono. 
 
M.Z. Qi estas ne nur mia ideo, sed ankaw de Oszkar Princz, kiu nun estas 
sekretario de la Hungara E-asocio. Li opinias, ke kreinte la ligon, ni kunigos 
esperantistojn de la regiono kaj pere de esperantistoj ankaw la etnojn, loqantajn 
en Karpatoj. Ni dezirus, ke ili kuniqu sen akcentado pri nacio, ekonomia kaj 
politika situacio, nur respekte al homkvalitoj, kaj tiam renkonvikiqos, ke c'iuj 
homoj estas egalaj. Nin interesos ankaw ekologiaj problemoj de Karpatoj, c'ar la 
montaro ligas multajn landojn: Polion, C'ekion, Slovakion, Ukrainion, 
Hungarion, Rumanion. Interesa estus kunlaboro inter tiuj s'tatoj sur diversaj 
niveloj, ekzemple inter E-kluboj, rondoj, folkloraj kaj muzikaj ensembloj k.t-p. 
 
Ni povus okupiqi pri la naturprotektado aw pri la ekologiaj problemoj en 
Karpatoj qenerale, konatigi la naciajn tradiciojn de la regiono. Pere de 
esperantistaj kontaktoj ni povas serioze kontribui la komunan reciprokan 
kunlaboron. 
 
V.S. Via ideo estas vere interesa. Mi proponas organizi kunvenon de la 
dezirantoj labori c'i direkte. Qi povus okazi c'i-awtune en nia urbo Drohobyc', 
enkadre de la internacia E-renkontiqo "C'ekarpata awtuno". C'u ni povus kalkuli 
je helpo de la E-aktivuloj de la regiono? 
 
M.Z. Certe. Estas bona propono, ja Drohobyc' situas en la karpata regiono, kaj 
mi persone subtenos la aferon c'ar jam venis tempon renkontiqi kaj krei 
kolektivon kiu aktivas kaj laboras en la sfero de mi mencita.  
 
Mi pensas, ke tiu regiona agado estas tre grava, speciale en ewropo, c'ar, kiel ni 
vidas, la t.n. ewropa kunagado havas multajn problemojn: inter la landoj estas 
granda diferenco, ni dum jaroj ne tro kapablas kompreni unu la alion. Kunlaboro 
ne estas tiel progresa; kiel ni komence pensis. Estus pli bone, se aktive 
kunlaborus unuopaj regionoj, ekz. Skandinavio, Balkanoj, Adria Regiono aw nia 
Karpata. Poste reprezentantoj de tiuj regionoj povus estigi la ewropan 
kunlaboron. 
 
La rilatoj kaj vivkondicoj en la sama regiono estas similaj kaj homoj povas pli 
bone interkompreniqi, ol en Ewropo entute. 
 
V.S. C'u povus la ligo okupiqi ankaw pri aliaj aferoj? 
 
M.Z. Jes; c'ar estas erare, ke esperontistoj sin fermas en la kadro de E-agado. Mi 
opinias, ke esperantistoj devas opliki siajn kontakteblecojn en c'iuj sferoj de fa 
vivo, en c'iuj medioj. Kiam ni povos realigi niajn aferojn, ni povos diri, ke 
Esperanto uzeblas en c'iuj sferoj kaj tiamaniere qi progresas. 
 
V.S. Mi volus awdi vian opinion pri komercaj, kulturaj inters'anqoj. 
 
M.Z. Krom pura E-kunlaboro ni devas, kompreneble, fari ion alian, ekzemple 
ekkoni kulturajn tradiciojn de certa karpata etno, inters'anqi tiun kulturajn 
valorojn, c'ar se ni pli bone konos unuopajn lokojn, ni pli bone komprenos nin 
reciproke. 
 
La kultura sfero estas tre grava, sed ege gravaj estas ankaw la ekologiaj 
problemoj, c'ar nun ili tus'as la tutan homaron kaj okupiqi pri ili devas ne nur 
fakuloj. Se ni ne solvos saqe la naturprotektadon, ni povos difekti la tutan 
venontan generacion. La naturpotektado ne estas problemo de unu nacio aw de 
unu s'tato, sed nia qenerala problemo. Ni ne estas estroj de la mondo aw de la 
naturo, sed parto de la naturo, sen kiu ni ne povus ekzisti.  
 
V.S. Koran dankon por la konversacio. Mi esperas, ke ni renkontiqos awtune en 
Drohobyc' kaj detale pridiskutos tiujn c'i problemojn. 
 
 
ESPERANTO EN POLLANDO 10/1994: 
LA DEKLARO PRI FONDO DE LA KARPATA ESPERANTO-LIGO (KEL) 
Celante la kunordigadon de agado por plifortigi pacan sekurecon kaj 
diversflankan kunlaboron en la Regiono de la Karpatoj, ni, reprezentantojn de la 
E-Asocioj, kies landoj inkluzivas parton de la Karpatoj (t.e. C'ekio, Hungario, 
Pollando, Rumanio, Slovakio, Ukrainio), kunvenintaj la 2-an de oktobro 1994 en 
Majdan (Ukrainaj Karpatoj) proklamas la fondon de la KARPATA 
ESPERANTO-LIGO (KEL). 
 
La Ligo estas libervola kuniqo de la E-Asocioj de la Karpata Regiono. 
La E-Asocioj akceptintaj tiun c'i deklaron interkonsentis pri jeno: 
 
l. Okazigi regulajn interasociajn konsultojn pri la plej gravaj interasociaj kaj 
inters'tataj rilatoj de la Karpata Regiono. 
2. Krei konstante funkciantan Konsultan Konsilion de la Ligo el reprezentantoj 
de c'iuj Regionaj E-Asocioj akceptintaj tiun c'i deklaron. 
 
La Estraro de la respektivaj E-Asocioj devas esti informita pri la aliqo de la 
Regiona E-Asocio al la Karpata Esperanto-Ligo. 
 
Por la E-Asocioj: 
 
* C'eka Esperanto-Asocio 
* Hungara Esperanto-Asocio  
* Pola Esperanto-Asocio 
* Rumana Esperanto-Asocio  
* Slovaka Esperanto-Asocio  
* Ukraina Esperanto-Asocio 
 
LA AGADPROGRAMO DE LA KARPATA ESPERANTO-LIGO (KEL) 
 
La Karpata Esperanto-Ligo (KEL) celas estigi kunlaboradon de esperantistoj de 
la Karpata Regiono en diversaj sferoj kaj pere de tiu agado plifortikigi amikecajn 
rilatojn, pacon kaj kunlaboron inter la etnoj kaj statoj de la regiono. 
Klopodoj de la Ligo estos koncentritaj en jenaj direktoj: 
 
1. Disvolvo de kunlaboro inter la E-Asocioj de la Regiono. 
2. Influo je s'tataj strukturoj de la koncernaj landoj kun la celo evoluigi la 
diversflankan kunlaboron de la landoj de la Regiono. 
3. Kunlaboro kun s'tataj kaj nes'tataj organizayoj, kies programoj estas proksimaj 
al la celoj de KEL 
 
La landaj sekcioj de KEL kunlaboras pri jenaj problemoj: 
 
I. POLITIKA SFERO 
l. Plifortigo de amikecaj rilatoj inter la etnoj de la Regiono kaj iliaj s'tatoj, estigo 
de paca kunekzistado en Ewropo. 
2. KEL estimas la s'tatan suverenecon de la landoj de la Regiono kaj ne 
enmiksis'as en la internajn aferojn de la landoj. 
II. AKTIVIGO DE LA ESPERANTO-MOVADO 
l. Aranqo de komunaj konferencoj, simpozioj kaj renkontiqoj pri problemoj de la 
E-Movado en la landoj de la Regiono, intersanqo de spertoj pri disvastigo kaj 
popularigo de la Internacia Lingvo, qia praktika apliko en diversaj vivosferoj. 
2. Inters'anqo de esperantistaj grupoj por perfektigo de la lingvoscio. 
3. Eldonado de literaturo kaj periodayoj, kiuj koncernas problemojn de KEL. 
III. EKONOMIA SFERO 
l. Fondo de komunaj entreprenoj, kooperativoj, komercaj strukturoj, 
librovendejoj aw perado de tiukoncernaj kontaktoj. 
IV. KULTURA KAJ TURISMA SFEROJ 
l. Aranqo de ligaj kaj interlandaj renkontiqoj de esperantistoj, ripozvojaqoj tra la 
Regiono, E-pilgrimado. 
2. Diskonigo de la historio, kulturo, kutimoj, tradicioj de la regionaj etnoj pere 
de amaskomunikiloj kaj prelegoj. 
3. Organizado de folkloraj festivaloj, artaj konkursoj kaj ekspozicioj kun 
partopreno de esperantistaj, amatoraj kaj profesiaj ensembloj kaj unuopuloj. 
4. Perado kaj organizado de inters'anqo de esperantistaj kaj neesperantistaj 
lernejanaj kaj skoltaj grupoj. 
5. Organizado kaj inters'anqo de migrantaj ekspozicioj pri diversaj temoj. 
V. EKOLOGIA SFERO 
l. Konatiqo kun kaj diskonigo de la ekologiaj problemoj de Karpatoj en la 
esperantistaj kaj neesperantistaj medioj, ekologia edukado de la regiona 
loqantaro. 
2. Naturprotektado fare de esperantistoj kaj de la landaj KEL-sekcioj. 
3. Kunlaboro kun la landaj partioj de Verduloj kaj organizayoj pri 
naturprotektado. 
4. Konkretaj laboragadoj pri malpoluado (purigo, ordigo) de apartaj lokoj en la 
Karpatoj (law proponoj de landaj KEL-sekcioj). 
 
 
GREEN BRIGADES. ECOLOGISTS PAPER NR? (text not akcepted) 
THE CARPATHIAN ESPERANTO LEAGUE 
	Non-government organizations(NGOs) in Central and Eastern Europe 
generally use English to communicate with each other. For example, the English 
slogan "Carpathian co-operate" may be seen over the offices of some Slovakian, 
Hungarian, and Ukrainian NGOs which are working together on common 
initiatives. The English slogan has generated some surprise on the part of a group 
of people involved in NGO work in the region. Their feeling is, why not 
Slovakian? Why not Hungarian? Why not Ukrainian? What does English have to 
do with cooperation in the Carpathian region? In response, cooperation regarding 
the political, environmental, and economic situation in the region has been 
started by people who want to use the international language Esperanto.  
	On the initiative of Slovakians and Hungarians, a preparative committee 
is being organized to form a Carpathian Esperanto League. The league will 
cover the southeastern part of Poland, Morawy in the Czech Republic, the 
western part of Ukraine, northern and eastern Hungary, Romania, and Slovakia. 
Poland is represented by the chief of the Polish Delegation of the Transnational 
Movement TUTMONDE (part of an international movement which uses mainly 
Esperanto). Soon, Esperantists from Ukraine and Romania will choose 
representatives to the league. Cooperation will cover the areas of culture, 
tourism, trade, and information exchange among NGOs. Similar activities will 
be held in the Baltic countries and between the East and the West (the Polish-
German "curtain"). 
What is Esperanto? 
	Esperanto was invented in 1887 by Polish physician and oculist Dr. 
Ludwig L. Zamenhof. Zamenhof designed the language to help overcome the 
problems of international communication, hoping to promote international 
tolerance and world peace. Esperanto is thus a planned language, as opposed to 
the natural languages of the world which Esperantists refer to as "ethnic 
languages." Unlike ethnic languages, Esperanto was designed to be simple and 
easy to learn. It has 5 vowels and 23 consonants. Its vocabulary is drawn mainly 
from various Western European languages. Its spelling, which is phonetic, and 
its syntax have a Slavonic influence. There are few grammatical irregularities. 
	Newspapers and journals as well as the Bible and the Koran are 
published in Esperanto. Esperanto is used for broadcasting and is taught as a 
school subject in many countries. For the language's centenary in 1987, 
Esperantists claimed some 10 to 15 million users worldwide. They say that 
Esperanto estas tre facile lernebla lingvo ("Esperanto is a very easily learnable 
language").  
Laurel Sherwood 
 
KARPATA ESPERANTO-LIGO 
P O L A S E K C I O  
 
Horodek PL 38-613 WOLKOWYJA tel. 34-35-05 OLSZTYN 
 
BULTENO n-ro 1/94  
 
DE REDAKCIO 
ESTIMATAJ GELEGANTOJ: 
 
Ni transdonas viajn manojn la unuan numerun de Bulteno de Pola Sekcio de 
Karpata Esperanta Ligo. Sekcio aspiras eldonadi la bultenon jarkvarone, 
informante en qi, en la lingvoj: pola kaj esperanto, pri laboroj de Karpata 
Esperanta Ligo. 
Espirante Konvinkon, ke Ligo asocios esperantistojn el c'iuj karpataj landoj, ni 
havos okazon, en nia bulteno, prezenti informojn pri niaj la plej proksimaj, sudaj 
najbaro landoj. 
Por la esperantaj gelegantoj tio donos okazon ekkoni laboron kaj verkaron de la 
karpat-landaj esperantistoj. Kaj la polingwaj gelegantoj ricevos krom tiujn c'i 
informojn ankaw sciigojn pri la integraciaj movadoj, k.e. Societo "Karpata 
Euroregiono". En nia gazeto ni utiligos esperanton inter alie ankaw por publikigi 
la bazajn dokumentojn de "Karpata Ewroregiono". Se ni faros tion rapide kaj 
niaj eksterlandaj gekolegoj ankaw rapide publikigos tiujn c'i tekstojn tradukitajn 
el esperanto en iliajn gepatrajn lingvojn en similaj bultenoj aw en la loka 
gazetaro, tiam ni argumentos la suprecon de la lingvo espranto riliate al la angla 
lingvo (kiu estis prenita kiel la oficjala "interncia" lingvo por laboroj kadre de 
Karpata Ewroregiono). Por la pollingvaj legantoj ni tradukos dokumentojn de 
aliaj Karpata-Euroregiono-Landoj publikigotaj esperantlingve en analogiaj 
bultenoj de KEL. 
Tiu c'i laboro igos nia konkreta esperanta atributo por la integracio de Ewropo, 
por alproksimigo de nacioj logantaj sur nia kontinento en kulturaj, ekonomiaj kaj 
ankaw politikaj zonoj. 
Do ni instigas c'iujn kunlabori kun Pola Sekcio de Karpata Esperanta Ligo. La 
membroj de Sekcio ne estas divigitaj koni la esperanto-lingvon. Ili tamen povas 
ellerni c'i-lingvon partoprentante la E-kursojn organizatajn de PEA-filioj aw de 
EPEA PL 00-450 Warszawa, ul. Wiejska 11/12 (korespondajn). 
Aliq-deklaracioj de simplaj kaj subtenantaj membroj estu sendataj al prezidanto 
de Sekcio: 
Juliusz Wasik Horodek PL 38-613 WOLKOWYJA 
Membrokortizojn oni povus sindi al anocita bankkono de Monda Universala Pac-
Akademio. 
 
C'EKARPATA AWTUMO 
 
Karpatoj... Dio dotis ilin per abundaj, parte unikaj flawro kaj fawno, fres'a aero 
kaj diafanaj riveroj. la homa fantazio logigis ilin per bonaj feoj kaj malicaj 
demonoj, provizis per sennombraj trezoroj, kas'itaj en la tero de bonaj kavaliroj, 
la popola genio ligis kun ili neripeteblajn legendojn, kantojn, fabelojn. 
En la karpata vilago Majdan autune 1994-aj. aperis la ukraina Esperantujo, 
bonveniganta eksterlandajn gastojn por la internacia E-renkontigo "Cekarpata 
awtuno". 
Cirkawe qis la horizonto levigas s'tupe montoj, kovritaj per la piceabi-faga 
arbaro. Sovaqa, neeltenebla aromo! le for restas la urbobruo, malpura areo, homa 
vanteco. Romantica loko! Fugi de la tuta mondo kaj izoliqi c'c'i tie. 
Sed plene izoligi dum la supren menciita arango ne eblis. 
Okazis ja enhavric'a tago de la ukraina kulturo. Ludis vere awtentikaj popolaj 
muzikistoj. Okazis diversaj prelegoj. Oni povis partopreni la fondan 
Konferencon de Esperanta Karpata Ligo, diskuti pri la problemoj de la E-
movado en la postkomunismaj landoj. 
Eblis fis'kapti, kolekti berojn kaj fungojn, mangi ukrainajn specjalajojn. 
C'iuj admiris vere mirindan karpatan belecon. Multaj trovis, ke la loko similas al 
Alpoj, iuj, ke al alia loko. Sed fine c'iuj konvinkigis, ke gi estas vere unika loko 
ne nur por la ukraina, sed ankaw por la internacia Esperantujo. Tial indas veni c'i 
tien ankorawfoje. 
(law la revo " Ukraina Stelo " nr-o I/94) 
 
LA INTERREGIONA ASOCIO "KARPATA EWROREGIONO" 
 
La multflanka integracio de okcidentewropaj landoj havis komencon inter alie de 
diversformaj kunlaboroj de apudlimaj regionoj. En la mikroskalo ja naskigis 
ligoj kaj reciprokaj rilatoj, kiuj postjaroj fruktigas per la sistemo de internacia 
kunlaboro inter landoj kaj inter grupoj de landoj. Guste la Ewropa Unio estas 
ekzemplo de tio c'i organizo. 
La situo de Krosno-Vojevodio (limo kun Slovakio kaj Ukrainio, la proksima 
najbareco kun Hungario), historiaj tradicioj kaj la simila disvolvigo de najbaraj 
regionoj estis vers faktoro instigi la memestrarajn awtoritatojn por kunl boro. i 
tiu proceso datigas de la dua duonj aro I 991. 
La reprezentantoj de memestraraj kaj administraciaj awtoritatoj el 4 landoj 
opiniis, ke profita estos disvolvigo de ekonomiaj kaj kulturaj kontaktoj inter 
jenaj regionoj: Subkarpatio, Malantawkarpatio, Orienta Slovakio kaj norda 
Hungario. Oni fondis la Konsilantaron de Interregiona ekarpata Kunlaboro. 
Tiamaniere naskigis la Karpata Ewroregiono. 
La kreigo de Ewroregiono donis pli bonan klimaton, pli bonan atmosferon por la 
najbaraj kontaktoj kaj por la reciproka konatigo. Tio fruktas per la komunaj 
entreprenoj: ekonomiaj, kulturaj, ekologiaj, sciencaj. Aperis s'ancoj ricevi 
monon de diversaj organizacjoj kaj de Ewropaj fondajoj, ankaw de la Ewropa 
Konsilantaro. 
Sur la c'elimaj terenoj oni kreis la mondan biosfero-parkon. La ewropartneroj 
laboras pri koncepcio de turismo-disvolvigo. Dawras preparoj al la kreo de 
fondajo por disvolvo de la la Karpata Euroregiono. 
La ewroregiono estas komenco de komuneco, kiu mem solvados siajn proprajn, 
ofte tre similajn, problemojn: ekonomiajn; bankajn, ekologiajn, kulturajn, 
turismajn. C'io c'i povas esti okazo por kunlaboro kaj fonto de profitoj. 
 
UNUECO EN DIVERSACO 
Forumo "Etnoj Kaj Naturo '95" 
Forumo Etnoj Kaj Naturo 1995 (ETNA `95, Poprad - Tatry, 1995-06-26/27-05) 
estas la dua granda internacia evento de la projekto LINGVO-KULTURO-
EKOLOGIO, awspiciata de la Akademio Internacia de la Sciencoj SAN 
MARINO kaj Monda Kunagado por Eduko, Scienco kaj Kulturo kiel ilia 
kontribuo al la Monda Jardeko por kultura evoluigo, proklamita de UNO kaj 
UNESCO por jaroj 1988-1997. 
La Forumo estas provo aliri la globajn problemojn sur la etna niwelo, aparteno al 
kiuj grandparte determinas la homan vivon kaj ties rezultojn. Tiujn problemojn 
respegulos tri interligitaj programoj: la scienca (Konferenco), la arta (Folklora 
Festivalo), la kleriga (Ekologija Lernejo, Seminario T.Sekelj, ekspozicioj, 
ekskursoj, Festo de Cirilo kaj Metodeo). La teoria celo estas analizi rilatojn inter 
etnoj kaj naturo en diversaj naturzonoj. La praktika celo estas krei Internacian 
Lernejon de ekologia vivo, bazita sur la praktika sperto de etnoj de la mondo. La 
sciencan analizon de la etno-naturaj ligoj kompletigos per la lingvo de la arto 
Folklora Festivalo Vchodn  `95. La tuto estos kontribuo por la Europa 
Naturprotekta Jaro 1995. 
Uni el taskoj de la forumo estas honorigi memoron pri tibor Sekelj-Vojaginto, 
etnografo, verkisto, mondcivitano el Spis', kiu helpe de la internacia lingvo 
esperanto pontis por la homaro spiritajn valorojn de kelkdek senalfabetaj etnoj. 
Pri lia neordinara vivojo law 5 kontinentoj, kiu startis en 1912 en Spis'ska 
Subotica (parto de nuna Poprad) kaj finis en 1988 en jugoslavia Subotica 
rakontos Seminario kaj Ekspozicio, dedic'itaj al tiu unika homo. 
Forumon ETNA `95 kronos ekumena festado de sanktaj Cirilo kaj Metodeo, 
patronoj de slovakio kaj Ewropo. 
Esperantistoj, bonvenon al via Forumo! Kompetentaj interpretistoj por eo-
slovaka, eo-angla, eo-rusa partoprenos senpage. Estonteco de la venontaj 
Forumoj alikontinente estas en viaj manoj. 
Bonvolu kontakti: 
Centron 
"Lingvo-Kulturo-Ekologio" de la Akademio de Nova Pensado. 
Doc. Dr. Lev Medvedev 
Piatnickaja 7, Rus 
113005 Moskva 
tel. 7095 -1870222, 2330781 fax 7095 - 2330731, 2069790 E-mail: 
soceco@glas.apc.org 
 
LA VORTO DE ERMITO 
"Prenu tion pri monsumon kaj kreu la fonduson de Pola Sekcio de Karpata 
Esperanta Ligo" - diris Wojtek*. 
"Bone - respondis la Bies'c'ad-montara Ermito - mi malfermos bankokonton kaj 
eldonos bultenon". 
Tiu c'i interparolo okazis en Komacza pos la reweno de partoprenantoj de la 
IVEsperanta kaj Politika semajno en Komaeza el Ukrainio. La okpersona grupo 
el Pollando partoprenis la Esperanto-renkonton tn, "c'e Karpata awtuno" 
okazintan de la 30-an de septembro gis 2-an de oktobro 1994j en majdan apud 
Drohobycz. Tie oni fondis la Karpatan Esperantan Ligon, kiun eniris kiel 
delegito de polaj esperantistoj - luliusz Wasik, ermito loganta en Horodek c'e la 
Solina enfluejo en Bies'c'adoj-montaro. 
Kio okazis, ke la polajn esperantistojn reprezentas ermito kaj kio li fakte estas?  
Julio Wasik estas de multaj jaroj esperantisto,kiu jam pli frue estis konata en la 
esperanto-movado en Pollando kaj ankaw eksterlande. 
Sian ermitan statuson li ne traktas tradicie, t.e. kiel izolita de la civithoma vivi 
sagulo, dronanta nur en filozofiaj pensoj kaj kontemplanta en la sovaga 
naturmedio. Kvankam li tia estas tamen li ne s'iras ligojn kun socio. Kontrawe, li 
dawre okupas pri temoj kaj taskoj, kiujn gis nun li ne sukcesis plene realizi. Oni 
devas klasifiki al tio: la Centron de Formo de junaj Laboristoj, la Bies'c'adoj 
Montaran Vivolernejon kaj la Mondan Universalan Pac-Akademion. 
Nin ekinteresos tiu c'i lasta afero c'ar gi estas kurte ligita kun lia deziro 
partopreni laboron por la Karpata Esperanta Ligo. La interesosferoj de ambaw 
organizoj konkordas kaj komplektigas. Ekzemple tion la temaro de lasta 
simpozio okazinta en Ermitejo "Sub kverko", kiu okupis pri la paca kunvivado 
de minoritatoj. La ideo de Karpata Esperanta Ligo kaj gia programoja celas 
proksimigi la naciojn logantajn en Karpatoj-montaro kaj la lingvo Esperanto 
povus esti la ponto de tiu c'i proksimigo. 
Krom tio Julio Wasik decidis skribi historion de Horodek-vilago, kies unusola 
loganto nun li estas. Tiu c'i temo - kvankam unuopa - tamen tipa por la tuta 
Bies'c'adoj-montaro kaj por giaj nesolvitaj historiaj problemoj influas la 
nuntempon kaj estontecon de najbarantaj homoj, etnoj kaj nacioj. 
La iniciato de esperantistoj logantaj en Bies'c'adoj regiono, por organize kunligi 
la unuopajn strebojn al proksimigo de tieaj logantoj, estas pas'o antawen por 
kreila amikecan kunvivon de nacioj. 
Se esperantistoj scipovas krei en sia medio fratecajn kaj amikecajn rilatojn 
havante facilan, lingvan komunikilon, do ili povas kaj devas esti la ekzemplo de 
paca kunvivado por c'iuj regionaj nacioj. 
Nuntempe, kiam en la monda, ewropa kaj pola E-movadoj oni observas 
stagnacion, tiuj c'i inicjatoj povas kaj devas montri utilecon de la universala 
lingvo kaj bezonon de gia ekzistado kaj disvolvigo. 
Tamen ne temas c'i tie nur pri la lingvo, c'ar lingvo estas ilo, temas antaw c'io pri 
kreado de korektaj rilatoj inter homoj de diversaj nacioj, religioj, kulturoj, ktp. 
Esperantistoj kiel "mondcivitanoj" en sia interna kulturo kreis jam formojn, 
principojn kaj normojn de c'i tiu kunekzistado. Indas do, por ke ili montru kiel 
krei la korektajn rilatojn inter homoj. 
Tio ne estas faeila tasko. 
Se ni provos gisprofunde esplori la problemaron de etnoj, ni tuj ekscios multe da 
faktoj, kiuj pasintece kaj plurfoje ec' nuntempe malhelpas c'i tiun kunvivadon. 
Temas pri tio, ke neevitante la historiajn sciencojn por solvo de diversaj 
problemoj. La gravan signifon havas c'i tie la ekonomia, kultura kaj homa 
proksimigo. 
C'irkaw ni kaj iniciate de ni povas ekesti tiuj c'i fenomenoj. 
Do, ni polaj esperantistoj opiniis konvena labori por la Karpata Esperanta Ligo. 
Tiu c'i unua bulteno kaj kajero de Akademio estas praktika ekzemplo. 
Tamen por povu esti eldonataj sekvaj bultenoj kaj la Sekcio povu disvolvigi 
devas ekesti ankaw materialaj kondic'oj. 
Do, homoj, institucioj kaj organizoj kaj ankaw firmaoj polaj kaj eksterlandaj 
povas helpi al ni sendante monsumojn je la bankkonto de Mond  Universadla 
Pac-Akademio. 
 
* Wojciech Soczo'wka - inicianto kaj organizanto de Esperantaj Politikaj 
Semajnoj en Komaeza 
+++++++++++ 
ESPERANTO: 
~~~~~~~~~~~~ 
 
LOKUSTO N-ro 2: 
 
PRI KARPATA ESPERANTA LIGO (KEL) 
 
Formiqas diversajewroregionajiniciatoj, kiuj 
intencas disvastigi la kunlaboron kaj kunagadon, ekz. en t.n. 
Karpata Ewroregiono. Tamen same kiel en Slovakio, Hungario 
aw Ukrainio, 