I ---

1. La dek dua el la literoj de Esperanto.
2. Roma cifero (I=1, II=2, III=3).
3. mallongigo por "itala lingvo".
4. i simbolas tiun kompleksan nombron, ke i²=-1.
5. "i greka" sinonimas kun "ipsilono" (y).

IBM (de la angla "International Business Machines") ---

Internacia firmao, la plej granda komputilfabrikanto en la mondo. Sian nunan nomon ĝi ricevis en 1924.

1996-10-14

IBM-a kod·o ---

La firmao IBM estas notora pri la uzado de nenormaj kodoj; ekz-e,

1. La kodo EBCDIC, uzita ĉe la komputilegoj IBM/360; kaj
2. Ĉiu el pluraj okbitaj etendoj de Askio, uzataj sub MS-DOS, kiuj draste diferencas disde la okbitaj ISO-kodoj.

• Oni povas loki la literojn de Esperanto konforme al la respektinda Latina-3, kaj lasi ĉion ceteran kiel en la Usona kodpaĝo de MS-DOS (haveblas ĉiesaĵo faranta tion). La literoj "ĉĝĤĴŭŝ" trafas relative malgravajn signojn (tamen tiuj kodlokoj gravas por la rusoj, kiuj havas siajn literojn ĉe ĤĴĉ); la ceteraj okupas la lokon de grafikaj signoj, uzataj en komposta grafiko per duoblaj kaj dikaj linioj.
• Alfa-delta kodo estas la Usona kodpaĝo, en kiu la "grekajn" literojn alfa, beta, la du gamaj, pi, la du sigmaj, mu, Fi, Teta, Omega, delta; el la kodona intervalo [224..235] anstataŭas la 12 supersignitaj literoj de Esperanto. Tiu solvo maloportunas por la rusoj, kiuj havas tie siajn literojn, kaj por la germanoj, kiujn ĝi senigas je ilia ß. Alvorte, la stranga ordo, kiun IBM-a kodo atribuas al la grekaj literoj, klare montras, kiom fuŝa ĝi estas. Ankaŭ por tiu solvo haveblas ĉiesaĵo.
• La rusa esperantigo de Viktoro Kulakov lokas la supersignitajn literojn de Esperanto post la minimuma sortimento de la literoj rusaj (laŭ la "alternativa kodpaĝo" n-ro 866, kiun IBM faris en 1989 sia normo por Sovetio): la kodonoj [240..248] kaj [251..253] prezentas resp. la literojn ĈĜĤĴŜŬĉĝĥ ĵŝŭ. Verdire, tiel oni perdas la literojn Cirilajn ë ï k.a., precipe bezonatajn en la lingvoj bjelarusa kaj ukrajna; ekzempla programo donas iom alian esperantigon, kiu konservas la tutan rusan alfabeton kaj lasas 3 supersignitajn literojn ĉe ilia loko laŭ la Latina-3.

Angle: IBM code

1996-02-29

IBM-PC (legu ibómo-póco) ---

Familio de personaj komputiloj de la firmao IBM surbaze de la procesoroj Intel-8088 (IBM PC XT), Intel-80286 (IBM PC AT), Intel-80386 kaj Intel-80486. Vd IBM-a kodo, EGA, VGA.

1996-02-29

ic·ing·o ---

Aranĝaĵo ebliganta facilan ŝanĝadon de icoj sur presita cirkvitkarto. Icingo estas allutita al la karto; ico estas fiksata en ingon havantan kontaktotruetojn (laŭ la nombro de la bornoj de la ico).

Angle: chip socket

1996-02-29

ic·o ---

" Akronimo por integrita cirkvito. Aro da interkonektitaj aktivaj kaj pasivaj komponantoj demetitaj sur unu solan duonkonduktantan substraton per kontinua serio de akordigeblaj procedoj" [SPIV].

Kp blato, integra cirkvito.

Angle: IC

1996-02-29

id·a dosier·o ---

Nova versio de ĉefdosiero. Vd ĝisdatigo de dosiero, patra dosiero.

Angle: son file
France: fichier mis à jour
Germane: Sohndatei

1996-02-29

idempotent·a ---

Tia algebra operacio ¤ (aŭ tia elemento x), ke x¤x=x; ekz-e la Buleaj operacioj & kaj | estas idempotentaj: p&p=p, q|q=q.

Angle: idempotent
Ruse: idempotentnyj

1996-02-29

ident*ig·il·o, datumnomo [KKV] ---

Fakvorto por nomo en la programlingvoj.

Ling. Pro sia internacieco en la faka mondo la vorto "identigilo" probable estas neevitebla, kvankam ĝi havas evidentajn malavantaĝojn: ĝi estas longa (tial en sintaksaj priskriboj oni ofte ĝin mallongigas ĝis "id"); ĝi maltrafe esprimas sian signifon (en la tradukiloj ĉiam estas proceduroj por "identigi", rekoni la diversajn aperojn de unu sama nomo aŭ signoĉeno aŭ literalo; ĝuste tian procedurmodulon oni devus nomi "identigilo" --- angle "identification module"). Ĉiel ajn, por "lernejnivela" Leksikono preferindas uzi pli bonstilan kaj tute sufiĉan komunan vorton "nomo", kiel ekz-e en la germana Schülerduden "Die Informatik" (Mannheim: Bibliographisches Institut, 1986).

Angle: identifier
Germane: Bezeichner, Identifikator, Name
Ruse: identifikator

1996-02-29

id*o ---

En radikhava arbo, ajna vertico krom la radiko. Vd patro.

Angle: child
France: noed enfant
Ruse: doĉernââ verŝina

1996-02-29

ie·a funkci·o ---

Tia funkcio f: A->B , ke ĝia domajno estas subaro de la fonta aro: dom f<=A; kp ĉiea funkcio.

Rim. Do, ĉiu ajn funkcio estas iea (la ĉieaj estas malpropra speciala kazo).

Angle: partial function
Ruse: ĉastiĉnaâ funkciâ

1996-02-29

IFIP (de la angla "International Federation for Information Processing") ---

Internacia Federaĵo por Inform-Prilaboro, tre aŭtoritata internacia scienca asocio, aranĝanta tutmondajn komputikajn kongresojn kaj patronanta internaciajn komputikajn projektojn (inter ili, ekz-e, ALGOL).

1996-02-29

iks·o [PIV] ---

La nomo de ne-Esperanta latin'alfabeta litero (X,x); en Anglalingvujo x estas relativa pres'arta mezur'unuo, kiu por koncerna tiparo indikas la alton de "normala" etlitero (tipa ekzemplo de tia etlitero estas ikso). Alivorte, ikso estas la distanco inter la du internaj horizontallimoj de la koncerna minuskla signaro: . Ekz-e en la tipara familio Computer Modern, uzata en [Pok95], 1 ikso egalas 4.3 pt (1.51 mm) por la 10-punktaj klasika fasono kaj tajpesko, dum por la 10-punkta graseto 1 ikso estas preskaŭ 4.44 pt, proks. 1.56 mm.

Angle: ex

1996-02-29

-il ---

Sufikso kies komputikaj signifoj povas implici diversajn rimedojn: programan kajaŭ aparatan (ciferecigilo, formatilo, grafikilo, interpretilo, kodilo, malkodilo, komputilo, nombrilo, servilo, simulilo), kvankam ĉe la nuna stato de la fako iuj el ili kutime havas nur unu el tiuj formoj ---

1. Programa rimedo: algebrilo, antaŭtraktilo, aranĝilo, asemblilo, bindilo, datumbaz-manipulilo, desegnilo, dosier'administrilo, erarserĉilo, filtrilo, foliumilo, generilo, helpilo, imitilo, konsililo, makulaturilo, literumilo, pelilo, posttraktilo, poŝtilo, redaktilo, serĉilo, sintaksa analizilo, ŝargilo, tradukilo, traktilo, verkilo.
2. Aparata rimedo, organo: adaptilo, akustika kuplilo, aritmetikilo, datumportilo, desegnilo, diskturnilo, enigilo, faksilo, kalkulilo, legilo, pikilo, printilo, programilo, sentilo, skanilo, sumilo, taktilo, vidigilo.
3. Lingva esprimilo: arkonstruilo, citilo, diakritilo, disigilo, finilo, identigilo, iteraciilo, konstruilo, ligilo, radikilo, traktilo, ŝlosilo.

1996-04-06

il·garnitur·o ---

Kolekto de programoj liverata kun sistema programaro (ekz-e operaciumo) por la programistoj kiuj realigos aplikajn sistemojn, funkciontajn kunlabore kun la koncerna sistema programaro. La kolekto inkludas rimedojn por atingi la sistemon el diversaj programlingvoj, programskemojn kaj ĝustigilojn.

Angle: toolkit
France: boîte à outils
Ruse: paket razrabotĉika

1996-02-29

il·komput·il·o ---

Komputilo uzata por krei programaron por alispeca komputilo (celkomputilo).

Angle: host computer, source computer
Ruse: instrumentalínaâ ÈVM

1996-02-29

il·program·o, sistema program(ar)o ---

Program(ar)o prizorganta bazajn funkciojn de komputilo kaj uzata de aplika programo (ekz-e operaciumo, tradukilo).

Angle: system software, tool program
Ruse: sistemnaâ programma, instrumentalínoe programmnoe sredstvo

1996-02-29

il·rimed·o ---

Programa rimedo uzata por konstrui programaron; porteblo de programaro dependas je la porteblo de la ilrimedoj per kiuj ĝi estas realigita.

Angle: tool
France: outil, aide
Ruse: vspomogatelínaâ programma

1996-02-29

imit*ad·o ---

Reĝimo de komputilo aŭ aparato en kiu ĝi plenumas komandojn de similspeca aranĝaĵo kun alia komandaro. Ekz-e la uzo de nova komputilo por ruli la programojn, verkitajn por malnova, ne kongrua, komputilo; imitado de la printaĵo sur la vidigila ekrano dum superflugo. Kp simulado.

Angle: emulation
Ruse: èmulâciâ, imitaciâ

1996-02-29

imit*il·o ---

Rimedo, plej ofte programo aŭ mikroprogramo, por fari imitadon.

Angle: emulator
Ruse: èmulâtor, imitator

1996-02-29

implic·a on-punkt·o ---

Speco de fikspunkta prezento de reeloj en komputilo. La aparataro kutime traktas tiajn nombrojn kiel entjerojn (do, relative pli rapide ol la nombrojn glitpunktajn), kaj pri la pozicio de la on-punkto zorgas la programaro, realiganta la koncernan programlingvon.

Angle: assumed radix point, assumed decimal point
France: virgule implicite
Germane: Rechendezimalpunkt
Ruse: podrazumevaemaâ zapâtaâ

1996-02-29

implikaci·o ---

Bulea operacio (simbole: ->); a->b (oni voĉlegu: "a sekvigas bon", aŭ "el a sekvas bo") ekvivalentas al (~a)|b; en Paskalo ĝi estas esprimebla per a<=b. Ambaŭdirekta aŭ dukondiĉa implikacio estas ekvivalenteco, sse.

Rim. Verdire, implikacio ne estas tre grava operacio por komputiko, kvankam ĝin tre atentis la skolastika logiko. Laŭ ties tradicio oni povus nomi la du operandojn de implikacio antecedento (a; PIV registras nur juran sencon por tiu vorto) kaj konsekvenco (b). Kp premiso, konkludo.

Ling. Oni [Rei87] proponis por tiu signifo la vorton implico. Kvankam tiu vorto sonas pli bele, ĝia natura, "logika" senco devas esti iom alia; ekz-e [PIV]

implicita difino de objektoj Aksiomsistemo, kiu ne difinas rekte la objektojn mem, sed la rilatojn inter ili

Angle:
France: implication
Germane: Implikation
Ruse: implikaciâ

1996-02-29

IMS (de la angla "Information Management System") ---

Hierarkia DBM konstruita de la firmao IBM.

1996-02-29

incid·a [PIV] ---

En grafeo, vertico v kaj eĝo e estas incidaj se v estas ekstremo de e; aŭ formale, en la simbolaro de "grafeo":

(EKZISTAS w EN V)[P(v,e,w) AŬ P(w,e,v)]

Ling. Laŭ PIV, "incid·i ntr (pri lumradio ktp) Trafi surfacon, ne penetrante ĝin ... incid·a. Rilata al la incido: incida punkto; incida angulo".

Angle: incident
Ruse: incidentnyj

1996-02-29

incid·matric·o ---

Vd sub grafeo. Kp najbarmatrico.

Angle: incidence matrix
France: matrice d'incidence
Germane: Inzidenzmatrix
Ruse: matrica incidentnosti

1996-02-29

indeks·a ating·o ---

Atingomaniero en kiu la adreso de bezonata rikordo estas serĉata per unu aŭ pluraj indeksoj, eventuale hierarkiaj (kp B-arbo; indeksvica atingo).

Angle: indexed access method
Ruse: indeksnyj metod dostupa

1996-02-29

indeks·hav·a dosier·o ---

Dosiero aŭ datumaro en kiu la rikordoj estas atingataj per indekso. Se unu sama ŝlosilo estas uzata por ordigi la dosieron kaj por konstrui la indekson, la indekso estas nomata ĉefindekso kaj la dosiero, indeksvica dosiero; alie temas pri kromindekso kaj inversigita dosiero.

Angle: indexed file
France: fichier indexé
Ruse: indeksirovannyj fajl

1996-02-29

indeks*o ---

1. Adresaro ebliganta atingi rikordon en datumaro per ŝlosilo. Vd indekshava dosiero, ĉefindekso, kromindekso.
2. Tabelo eligata de tradukilo aŭ bindilo, indikanta por ĉiu nomo ties tipon, adreson, deklarlokon kaj la liston de la aplikaj aperoj.

Ling. Vd ĉe krucreferencaro, indico.

Angle: index; cross-reference table
Ruse: indeks; tablica perekrëstnyĥ ssylok

1996-02-29

indeks·vic·a ating·o ---

Atingomaniero kombinanta avantaĝojn de indeksa atingo (do, sufiĉe rapida) kun tiuj de laŭvica atingo (do, relative memorŝpara). Maldetale, granda datumaro linie ordigita laŭ iu ŝlosilo estas dividata en pli malgrandajn areojn. Ene de la areoj eblas nur laŭvica atingo. Ĉiun areon karakterizas la plej granda valoro de la serĉoŝlosilo, aperanta en la areo. La limaj valoroj de la areaj serĉoŝlosiloj formas indekson, kiu mem estas registrata en la datumaro. Ankaŭ la indeksojn oni povas dividi en similajn areojn, kio rezultigas hierarkian adresaron kun sufiĉe rapida atingo; kaj ofte, nur la plej supra adresaro, la superindekso, rezidas en la ĉefmemoro.

Angle: index-sequential access method, ISAM
Ruse: indeksno-posledovatelínyj metod dostupa

1996-02-29

indent·o [Vat89] ---

1. Krommarĝeno.
2. Deŝovo.

1996-09-01

indic·hav·a variabl·o ---

Esprimo indikanta elementon de tabelo; ĝi konsistas el indiko de tabelvariablo, sekvata de indica opo en (rektaj) krampoj. En Paskalo:

   indichava_variablo = variablo "[" esprimo {"," esprimo} "]".

Ekz-e

   V[i+1]
   M[k,f(j)]
   ref@.tabKampo[5]['A']

Angle: indexed variable
Ruse: peremennaâ s indeksami

1996-02-29

indic·o [PIV] [KKV] ---

Esprimo indikanta la numeron de elemento de tabelo en la koncerna dimensio: linion (horizontalon), kolumnon (vertikalon), paĝon ktp. Vd ankaŭ suba indico, supra indico.

Angle: index, subscript
France: indice
Ruse: indeks

1996-08-23

indic·reĝistr·o ---

Reĝistro uzata en indichava adresado. Kutime oni povas legi ("ŝargi") en indicreĝistron valoron el alia reĝistro aŭ el memorĉelo, oni povas skribi la valoron de indicreĝistro ("malŝargi") en la ĉefmemoron, oni povas krementi la valoron de indicreĝistro, ĝin testi per diversaj komparaĵoj kontraŭ nulo kaj programi kondiĉajn saltojn depende je la komparrezulto.

Angle: index register
Ruse: indeks-registr

1996-02-29

indic·tip·o ---

En Paskalo, simpla tipo (fakte, numerebla tipo aŭ tipnomo de numerebla tipo) uzata en deklaro de tabeltipo por specifi la tipon de indicoj en dimensio de tabeloj.

Angle: index type
Ruse: tip indeksa

1996-02-29

indik*o ---

En priskriboj de programlingvoj, sinonimo de prezento; ekz-e funkciindiko (angle "function designation"), entjeroindiko (angle "integer denotation").

Ling. Vd semiotiko; kp montrilo.

Angle: designation, denotation
Ruse: izobraĵenie

1996-02-29

indukt*o ---

Rikuro.

Ling. "Indukto" sendube estas pli internacia, la franca rikuro probable estas pli logika.

Angle: induction
France: récurrence
Ruse: matematiĉeskaâ indukciâ

1996-02-29

inferenc·o ---

" Ĉiu pensago, per kiu oni iras de unu propozicio, rigardata kiel vera, al alia propozicio" [PIV].

Angle: inference
France: inféfence
Germane: Inferenz, Schluy¨folgerung
Ruse: vyvod

1996-02-29

inform·ad·ik·o [PIV] ---

1. = Komputiko.
2. "Scienco pri la racia traktado, precipe per aŭtomataj maŝinoj, de la informado rigardata kiel liverilo de la scioj kaj komunikaĵoj en teknika, ekonomika aŭ socia kampo" [PIV].

Angle: computer science; informatics
France: informatique
Germane: Informatik
Ruse: informatika

1996-02-29

inform·iv·o, informacio [EKV] ---

Nocio de informteorio. Dum eksperimento estu eblaj n rezultoj kun la probabloj p_k, k=1,...,n. La informivo en la rezulto k estas la reelo -log₂ p_k.

Angle: information content
France: contenu en informations
Germane: Informationsgehalt
Ruse: koliĉestvo informacii

1996-02-29

inform·mend·o ---

Komando servanta por akiri informon el komputa sistemo (el operaciumo, el datumbanko, ofte en dialogo). Vd datummanipula lingvo.

Angle: enquiry, inquiry
Germane: Anfrage, Abfrage
France: interrogation
Pole: kwerenda
Ruse: zapros

1996-02-29

inform*o ---

La signifo de datumo, "propredirita enhavo de la komunikitaĵoj" [PIV].

Angle: information
Ruse: informaciâ

1996-02-29

inform·o·ŝose·o ---

La tutmonde estiĝanta rapidega komunikreto, kapabla transmeti datumojn en la plej diversaj formoj (en la prezentoj interne komputila, ekstere vida, aŭda ktp). La disponigataj servoj uzas komunikojn sputnikan, optikfibran, telefondratan --- kaj taŭge ekipitajn komputilojn.

La metaforo estas ŝuldata al la eksa Usona vicpezidanto Al Gore [el gor] (komenco de la 1990-aj jaroj).

Angle: information superhighway, information highway, Infobahn, Info Strada
France: inforoute
Pole: infostrada

1996-02-29

inform·sign·o, teksta signo, videbla signo ---

Signo, kiu estas parto de la enhavo de mesaĝo, kontraste al stirsigno.

Angle: information character
France: caractère d'information
Germane: Informationszeichen
Ruse: informacionnaâ litera, tekstovaâ litera

1996-02-29

inform·teori·o ---

Matematika teorio studanta kvantajn aspektojn de inform(iv)o.

Angle: information theory
France: théorie d'information
Germane: Informationstheorie
Ruse: teoriâ informacii

1996-02-29

-ing* ---

"I. Suf. signanta objekton, en kiu unu alia objekto aŭ membro estas parte enigita kaj fiksita, ordinare per sia ekstremaĵo" [PIV].

Ekz-e icingo, kartingo. Cetere ni opinias, ke por la faka uzo plej gravas la ideoj pri unuopeco kaj fiksado en funkcipreta pozicio, kaj malpli, pri la parta enigo. Tiel diskingo (angle "disk drive") estas pli klara ol diskujo (kp "monujo"). Simile, ciferingo estus pli mallonga ol "ciferpozicio" (kp signejo). Vd ankaŭ ingado.

1996-02-29

ing·ad·nivel·o ---

Por apero de programa frazo, la nombro de samspecaj frazoj kies parto ĝi estas (vd rekursia ingado); alivorte, en la radikhava arbo prezentanta la ingadon, la distanco de la koncerna vertico ĝis la radiko.

Angle: nesting level
France: niveau d'emboîtement
Germane: Vershachtelungsebene, Verschachteungsniveau
Ruse: urovení vloĵennosti, glubina vloĵennosti

1996-02-29

ing·ad·o [KBT] ---

Vd rekursia ingado, ingita iteracio, ingita proceduro.

Ling. Iuj uzas la anglaĵon nestado [MMES]; tion ni opinias evitinda, ĉar la koncerna signifo de la angla "nest" --- "aro de objektoj havantaj laŭgrade malpliiĝantan dimension, tiel ke ili estas eningigeblaj unuj en aliajn" --- estas neniel internacia kaj fremda al Esperanto. Pli grave, ĝi sekvigas la misgramatikan nestita (nesti estas verbo netransitiva, kaj la ideon de "nesthava" plie esprimus la participo aktiva: nestanta --- kp "birdo tie nestanta"); dum ingi (= eningigi) havas la paradigmon de kadri [Z] (= enkadrigi [Z]), kaj ingita (kp kadrita [Z]) estas regula.

Angle: nesting
France: emboîtement
Germane: Schachtelung
Ruse: vloĵenností

1996-02-29

ing·it·a iteraci·o ---

Iteracio aperanta en la korpo de alia iteracio, ekz-e kiel en la programo kopiuTekston.

Angle: nested loop

1996-02-29

ing·it·a procedur·o ---

Proceduro aŭ funkcio kies deklaro aperas en la deklaro de alia proceduro aŭ funkcio. Iuj programlingvoj (ekz-e C) malpermesas proceduroingadon. Paskalaj ekzemploj pri ingita proceduro estas en damoj kaj rekursia desupriĝo.

Angle: nested procedure
Ruse: vloĵennaâ procedura

1996-02-29

inicial·o ---

" omenca litero de vorto --- miniature pentritaj inicialoj" [PIV]; ĉeflitero de la unua vorto de libro, ties ĉapitro aŭ alia parto, dimensie pli granda kaj ofte presita en alia koloro kompare kun la ceteraj ĉefliteroj, emfazanta komenciĝon de la teksto. Krom la literon mem, inicialo povas enteni ilustraĵon aŭ ornamon.

Ling. La konfuzo kun la komencliteroj de personnomoj estas same internacia kiel sendanĝera. Oni povus provi ĉefliteregon --- kp la terminojn rusan kaj francan --- sed tio ne estas internacia kaj ŝajnas tro pedanta.

Angle: initial, drop capital
France: lettrine
Germane: Initial(e)
Itale: iniziale
Ruse: bukvica

1996-02-29

instal*i [Jel, Pfei] ---

1. Kopii la dosierojn de programara peco (ekz-e redaktilo, tradukilo) kaj agordi ĝiajn parametrojn konforme al la bezonoj de la uzulo kaj al la koncerna konfiguraĵo.
2. En operacia medio (operaciumo, ŝelo), disponebligi funkcion, periferiaĵon aŭ taskon (ekz-e ŝargi la "Esperantan klavaron", t.e. Esperantan pelilon ekrana-klavaran, interrompotraktilon kiu ŝanĝos iujn klavofrapojn en la kodonon de koncerna litero de Esperanto, kaj aranĝos konvenan eĥon).

1996-02-29

instrukci*o [SPIV] ---

1. Komando.
2. Frazo; ordono.

Angle: instruction; statement
France: instruction
Germane: Anweisung; Befehl
Ruse: komanda, instrukciâ; operator, predloĵenie

1996-02-29

integr·a cirkvit·o [KKV], ico ---

Elektronika cirkvito, plenumanta specifan funkcion, kaj realigita en unu duonkonduktila kristalo (plej ofte silicia), en kiu kristalo estas fabrikitaj ĉiuj elementoj, necesaj por la plenumado de la funkcio. Tiuj elementoj plej ofte estas transistoroj kaj diodoj. Kombinante ilin en unu kristalo oni povas krei tre diversajn analogajn aŭ ciferecajn integrajn cirkvitojn. Por faciligi la studon de la funkciado de ciferecaj integraj cirkvitoj oni ofte prezentas ilin per Buleaj funkcioj. Ankaŭ vd ico, ĉipo, hibrida integra cirkvito, blato.

Ling. La ideo de tiu termino estas, ke la cirkvito kvazaŭ kunfandiĝas en unu tutaĵon, en la kristalon (kiel homo integriĝas en socion). En tiu sia senco la vorto integra estas, laŭ PIV, adjektivradika; tial integri estas netransitiva statverbo kun la signifo esti integra, kaj ne povas havi pasivon. Do, la termino integrita cirkvito, trovebla en la literaturo, estas misa (aŭ, se oni akceptas integri kiel sinonimon de integrali, agi per integralo, tiam ĝi povus signifi malderivita cirkvito, sed neniel temas pri integralo). Oni povus diri integrigita, sed ni opinias, ke la pli mallonga formo tute sufiĉas.

Angle: integrated circuit, IC
Pole: uk/lad zcalony
Ruse: integralínaâ sĥema

1996-02-29

intelekt·a ---

Uzanta metodojn de artefarita intelekto.

Angle: knowledge-based
France: intellectuel, à la base de connaissance
Germane: wissenbasiert
Ruse: intellektualínyj

1996-10-31

inter·ag·ad·o, interaga reĝimo ---

Dialogo; iam "interagado" implicas pli riĉajn rimedojn de la hom-komputila interfaco.

Angle: interactive mode
France: mode interactif
Germane: Dialogbetrieb, interaktiver Betrieb
Ruse: interakivnyj reĵim, dialogovyj reĵim

1996-02-29

inter·atend·o ---

= Klinĉo.

Angle: deadlock, deadly embrace
Ruse: tupik, vzaimnaâ blokirovka, klinĉ

1996-02-29

inter·fac*o [SPIV, Jel], junto ---

Aro de rimedoj kaj reguloj ebliganta logikan kaj fizikan interagon de la ekipaĵo kajaŭ program(part)oj.

La interfacon inter programmoduloj konsistigas la listo de komunaj (importa-eksportaj) variabloj, voksekvencoj por la komunaj proceduroj ktp. En la modernaj programlingvoj (MODULA, ADA) estas specialaj esprimiloj por difini tiajn interfacojn (difinaj moduloj, listoj de importo kaj de eksporto). Vd fasado, interna interfaco.

Iom metafore oni etendas la signifon de la termino kaj parolas pri la hom-komputila interfaco.

Angle: interface
Germane: Schnittstelle, Interface
France: interface, jonction
Ruse: soprâĵenie, interfejs

1996-02-29

inter·met·a operaci·skrib·o ---

Notacio ĉe kiu la operacisimboloj estas skribataj inter la operandoj; ekz-e (a+b) × (c-d). Kp senkrampa operaciskribo.

Angle: infix notation
France: notation infixée
Germane: Infixschreibweise
Ruse: infiksnaâ zapisí

1996-02-29

intern·a inter·fac·o ---

Interfaco ene de sistemo (ekz-e inter komunika procesoro kaj la ĉefkomputilo, de najbaraj pasoj en tradukilo ktp). Kp fasado.

Angle: back-end interface
France: interface dorsale
Ruse: vnutrennij interfejs

1996-02-29

intern·a ord·ig·o ---

Vd ĉe ordigo.

Angle: internal sort
Ruse: vnutrennââ sortirovka

1996-02-29

"Inter·naci·a Komput·ad·o" ---

1. Esperantlingva internacia konferenco pri komputiko, aranĝita en Budapeŝto en 1982 kaj lasinta tre imponan Verkaron.
2. Esperantlingva komputika revuo, kiu estis eldonata en Budapeŝto de 1983 ĝis 1986. Ĉiu numero havis sian propran ĉeftemon:

   0

   Mikrokomputilo --- ĉu amiko aŭ malamiko? (provnumero, 1983)

   1

   Retoj --- Kion kapti per retoj? (1984/1)

   2

   Tekstoprilaboro (1984/2)

   3

   Datumbazoj --- Ĉu la homoj travideblos? (1984/3)

   4

   Programada teknologio --- Ĉu la programoj modifeblos? (1984/4)

   5

   Fidindeco --- Krimoj, katastrofoj (1985/1)

   6

   Perkomputila instruado --- Lerni aŭ ne lerni? (1985/2)

   7

   Formo kaj sono (1985/3)

   8

   Kibernetiko --- Ĉu teorio aŭ praktiko? (1986)

   En 1987 "Internacia Komputado" ŝanĝiĝis en pli ampleksan sed ankaŭ malpli specialan revuon "Fokuso".

   1996-02-29

inter·naci·ig·o ---

Adaptado de programaro al la neceso trakti datumojn laŭ la reguloj de pluraj lingvoj samtempe, plurlingva asimilo. Ekz-e, la uzo de la Latina-3 ebligas esperantigon (poresperantan asimilon), sed ne sufiĉas por prezenti tekston entenantan fragmentojn kaj en la rusa, kaj en Esperanto (vd Unikodo).

Anglalingvaj informoj en WWW:

• TUWien Internationalization page by Michael Gschwind
• WInter = Web Internationalization & Multilinguism
• foliumiloj
• plurlingva ekzemplo en TTT
• The Multilingual PC Directory

Angle: internationalization, i18n

1996-02-29

Internet, Interreto ---

La plej granda komputila reto tutmonde, kaj daŭre kreskanta. Originis el la Usona ARPANET (angle "Advanced Research Projects Agency Network"). Ligas milionojn da komputiloj tra miloj da universitataj, komercaj, esploraj, ŝtataj aŭ aliaj organizoj, en cento da landoj sur malsamaj fizikaj maŝinoj kaj subretoj; ofertas servojn kiel retpoŝto, FTP, Telnet ktp. Interkonektita ankaŭ kun aliaj retoj, ekz-e BitNet, FidoNet. Vd MIME. [M. Weichert]

1996-02-29

Internet-adres·o ---

Unika kvarbajta adreso de komputilo en Internet, kutime skribata per nombroj kaj punktoj, ekz-e 129.16.225.30. Alia maniero identigi komputilon en Internet estas per nomo en la formo

masxino.sekcio.organizo.areo

M. Weichert

Vd domajno, domajna nomsistemo.

Angle: Internet address

1996-02-29

inter·ord·a tra·ir·o ---

Speco de arbotrairo. Por elradika orda duuma arbo interorda trairo difineblas rekursie:

• Trairu la maldekstran subarbon;
• Vizitu (t.e. traktu) la radikon;
• Trairu la dekstran subarbon.

Angle: inorder traversal

1996-02-29

interpret*il·o [Jel] ---

Programa aŭ aparata rimedo, kiu analizas komandojn aŭ frazojn de la programo kaj tuj plenumas ilin imitante la funkciadon de virtuala komputilo kies komandoj estas la frazoj de la koncerna programlingvo; ĉiu komputilo estas interpretilo por sia maŝinkodo (kontraste al tradukilo, kiu unue tradukas la tutan programmodulon en la cellingvon kaj nur poste ĝin rulas).

Ling. La tujan plenumon metafore esprimas la ideo de buŝa (samtempa) traduko: "interpret*i tr 1 Traduki parole..." [PIV].

Angle: interpreter
Ruse: interpretator

1996-02-29

Inter·ret·o ---

Tutmonda komputila reto, ariganta diversajn subretojn; esperantigita nomo de Internet.

Ling. "Internet" en Esperanto estas nemotivita propra nomo, uzata sen artikolo; male, la tradukprunto "Interreto" estas artikolenda kiel unikaĵo (kp "la Eternulo" en la Zamenhofa Biblio).

Angle: Internet
Ruse: Internet

1996-10-09

inter·romp·o [KKV, Jel, Pfei] ---

Provizora ĉesigo de la plenumado de la vica komando aŭ komandsekvenco por trakti eventon; la eventon povas estigi komando aux signalo de ekstera disponaĵo. Traktinte la eventon, la komputilo povas reveni al la interrompita laboro.

Angle: interrupt
Germane: Unterbrechung
Ruse: preryvanie

1996-02-29

inter·romp·o·trakt·il·o ---

Programparto ricevanta la stiradon kiam okazas interrompo, kaj determinanta la pluan traktadon.

Angle: interrupt handler
Ruse: obrabotĉik preryvanij

1996-02-29

interval·o [PIV] ---

"2 La aro de ĉiuj nombroj, kiuj troviĝas inter du realaj nombroj {t.e. reeloj--- S.P.} a kaj b.

fermita intervalo. Intervalo inkluzive de la finpunktoj a kaj b.

malfermita intervalo. Intervalo ekskluzive de la finpunktoj a kaj b" [PIV].

En komputiko estas konsiderataj ankaŭ intervaloj de valoroj de aliaj ordaj datumtipoj (entjeroj, signoj, enumeracioj). Kp subvariejo.

Angle: interval, range
Ruse: interval, otrezok, diapazon

1996-02-29

invariant·o ---

1. " Propraĵo restanta neŝanĝita ĉe certaj transformoj" [PIV].
2. Logika formulo vera por parto de programo, kaj speciale ---

   invarianto de iteracio

   kondiĉo kiu restas vera post ĉiu iteracia paŝo;

   invarianto de modulo

   kondiĉo kiu veras antaŭ kaj post la plenumo de ajna proceduro de la modulo.

1996-02-29

invers·a element·o ---

Neŭtriganto por operacio rigardata kiel multipliko. Kp kontraŭo.

Angle: inverse element
Ruse: obratnyj èlement

1996-02-29

invers·ig·it·a dosier·o ---

Indekshava dosiero, provizita je kromindekso. Se disponeblas indeksoj laŭ ĉiuj kromŝlosiloj, la dosiero estas plene inversigita.

Angle: inverted file
France: fichier inversé
Ruse: invertirovannyj fajl

1996-10-26

invers·vic·a memor·o ---

Speciala kazo de linia listo; datumstrukturo en kiu eblas aldono kaj depreno de datumoj, ĉiam estas atingebla nur la plej ĵuse aldonita datumo (el la ankoraŭ ne deprenitaj), la programo povas ĝin ekzameni aŭ forigi el la strukturo. Inversvica memoro realigeblas per ligillisto aŭ vektoro (stako).

Angle: LIFO queue, stack, push-down list
Ruse: magazin, stek

1996-02-29

invit*o, prompto [SPIV] ---

Teksto aŭ vinjeto surekranigata per programo por indiki, ke tiu atendas de la uzulo enigon de komando aŭ datumo. La teksto aŭ la piktogramo sufloras pri la speco (tipo, temo) de la enigenda datumo.

Ling. Prompto konfliktas kun la PIVa

prompt·a Aganta, efikanta tuj, senprokraste...

Angle: prompt
France: invite
Pole: zach¸eta
Ruse: priglaŝenie

1996-02-29

IRC (de la angla "Internet Relay Chat") ---

Programo kiu ebligas al multaj komputilretaj uzantoj okazigi samtempan mondvastan konferencon aŭ "kunbabilon". La partoprenantoj grupiĝas laŭ diversaj temoj en tiel nomatajn "kanalojn" (babilejojn), kia ekz-e estas #Esperanto. Esperantlingvaj IRC-antoj kutimas renkontiĝi marde je 16--18 h de la universala tempo en la kanalo #Esperanto.

Ling. Oni ankaŭ diras

IRC-i [irocoi]

partopreni en IRC;

IRC-nom·o

nomo per kiu oni sin nomas en IRC (angle "nickname, nick").

1996-02-29

ISO (de la angla "International Standards Organization") ---

ISO, "Internacia normiga organizaĵo" rezidanta en Ĝenevo, fondita en 1946 kaj aniganta pli ol 70 landajn normigajn instituciojn. Kadre de ISO estas difinitaj normoj pri kodado, komputile legeblaj datumportiloj, la septavola etalona modelo de protokoloj en komputilaj retoj ktp, kio estas absolute necesa por elektronika datumkomunikado inter aparataro kaj programaro fabrikata en diversaj landoj.

ISO havas hejmpaĝojn en la lingvoj angla kaj franca.

1996-02-29

ISO-kod·o ---

1. (La 7-bita ISO-kodo) ISO kaj CCITT (Internacia konsulta komitato pri telegrafio kaj telefonio) oficialigis en 1963 la normon IA5 (Internacia Alfabeto n-ro 5), ankaŭ konatan kiel la normo ISO 646 kaj CCITT V5. Plej ofte estas uzata ties Usona nacia variaĵo Askio (aŭ ANSI X3.4, vd tabelon). La normo lasas al siaj naciaj varioj la difinon de 12 kodonoj. Do, oni rajtus krei "Esperantan nacian varion" de la 7-bita ISO-kodo, ian "ENKI"; tamen nun eblas pli moderna kaj oportuna solvo per 8-bitaj kodonoj.
2. (La 8-bitaj ISO-kodoj) Nune grandega parto de la aparataro kaj programaro (kun la notinda escepto de Unikso) kapablas trakti ĉiujn 8 bitojn de la bajto kiel informbitojn. Tio sekvigis aperon de pluraj etendoj de la 7-bita ISO-kodo, kaj speciale de ISO 8859 (identa al la Eŭropa normo ECMA-94 akceptita en 1986). Ĝi ofertas 9 diversajn etendojn; en ĉiu etendita signaro la unuaj kodonoj [0..127] havas tian saman signifon, kiel en Askio; kaj la kodonoj [160..255] servas por prezenti la kromajn signojn de diversaj naciaj alfabetoj --- ekz-e la literojn Cirilajn (ISO 8859--5). Esperanton koncernas la tria etendo: ISO 8859, Parto 3-a, ankaŭ konata kiel Latina-3. La tuta serio de ISO 8859 troveblas ĉi tie en Berlino.

1996-08-29

iteraci·ĉap·o ---

Parto de iteracia ordono, indikanta la komencan valoron de iteracinombrilo(j), la krementon (paŝon), la kondiĉo(j)n de daŭrigo aŭ ĉesigo. Vd iteracio, iteracikorpo.

Angle: loop header
Ruse: zagolovok cikla

1996-02-29

iteraci·er·o ---

Unuopa ciklo de iteracio, unuopa apliko de la iteraciata ago (operacio, funkcio).

Angle: iteration
Ruse: ŝag iteracii

1996-02-29

iteraci·il·o ---

Operatoro kiu aplikas operacion aŭ algoritmon al ĉiu elemento de aro; ekz-e la tradicia matematika iteraciilo, esprimanta iteracion de ĵeto f super aro a, estas skribata

{f(x) | x EN a}

POR x EN a FARU f(x)

p:=0; POR x EN a FARU p:=p*f(x)

s:=0; POR x EN a FARU s:=s+f(x)

Angle: iterator
Ruse: iterator

1996-02-29

iteraci·korp·o ---

Parto de iteracia ordono, indikanta la ripetendajn agojn. Kp iteraciĉapo, iteracio.

Angle: loop body
Ruse: telo cikla

1996-02-29

iteraci·nombr·il·o ---

Skalara variablo reganta la plenumon de nombrila iteracio. En Paskalo iteracinombrilo deklarendas en la malpleja bloko entenanta la koncernan iteracion kaj devas havi numereblan tipon; en ALGOL-68 kaj ADA iteracinombrilo estas implice deklarata per sia apero en la iteraciĉapo. En ĉiuj indikitaj programlingvoj la programisto ne rajtas ŝanĝi la valoron de iteracinombrilo ekster la iteraciĉapo.

Angle: control variable
Ruse: parametr cikla

1996-02-29

iteraci·o [PIV] ---

Indiko pri ripetenda plenumo de ordono(j) aŭ multfoja apliko de operacioj aŭ funkcioj. Tradiciaj ekzemploj de matematikaj iteraciiloj estas la operatoroj "produto" () kaj "sumo" (); en la teorio de sintakse formalaj lingvoj oni konsideras lingvoiteracion

L^* = L⁰ + L + L² + L³ + ... + Lⁿ + ...

Ling. "iteraci·o (pri komputa procedo) Ripeto de la sama procedo, por ekhavi pli aproksiman valoron" [PIV]; kp maŝo.

Angle: loop, repetition
France: boucle, itération
Germane: Iteration, Schleife
Ruse: cikl

1996-02-29

-iv ---

"Neoficiala suf., montranta, ke iu aŭ io povas, kapablas fari ion (aktiva ideo responda al la pasiva ebl): produktiva grundo, pagiva kliento" [PIV].

1996-02-29

-iz ---

"Neoficiala suf., uzata kun la signifoj ---

1. apliki al io substancon, fizikan aŭ kemian agenton aŭ eĉ fabrikitan objekton, laŭ teknika aŭ industria procedo: najlizi plandojn de ŝuo...
2. apliki metodon elpensitan de iu: pasteŭrizi, galvanizi...
3. submeti individuon aŭ organon al procedo aŭ kirurgia agado" [PIV].

1996-02-29

izol·a vertic·o, izola nodo ---

En grafeo, vertico kiu ne havas nemaŝajn eĝojn al ĝi incidajn. Kp nuda vertico.

Angle: isolated vertex

1996-02-29

izomorf·a [PIV] ---

Ambaŭdirekte homomorfa; t.e. du strukturoj izomorfas, se inter ili ekzistas izomorfio. Ekz-e grafeoj G=(V,E,P) kaj G'=(V',E',P') estas izomorfaj, se estas tiaj dissurĵetoj por iliaj verticoj f_v:V->V' kaj eĝoj f_e:E->E', ke ili konservas la incidpredikaton, t.e. por ĉiuj x,y EN V kaj por ajna l EN E veras

P(x,l,y) SSE P'(f_v(x),f_e(l),f_v(y)

Angle: isomorphic
Ruse: izomorfnyj

1996-02-29

izomorfi·o ---

Homomorfio, kiu estas dissurĵeto.

Angle: isomorphism
Ruse: izomorfizm

1996-02-29